پەرەگرافی یەکەم :

1.    ناوی ڕێکخراوەکە : ڕێکخراوی سەوزی ئەوروپی – کوردستانی

2.    پێناسەی ڕێکخراوەکە : ڕێکخراوی سەوزی ئەوروپی – کوردستانی ڕێکخراوێکی ناحکومی خۆبەخشە، لە وڵاتی نەرویج دامەزراوە بۆ داکۆکی لە مافی مرۆڤ و ژینگە لە کوردستانی باشور و خاوەن پێگەی سەربەخۆ و ئازادی خۆیەتی.

پەرەگرافی دووەم :

شوێنی ڕێکخراوەکە

1.    شوێنی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە وڵاتی نەرویجە.

2.    ئەم ڕێکخراوە مافی ئەوەی هەیە کە نوسینگە و نوێنەری لە کوردستان و دەرەوەی کوردستان هەبێت، وە بۆی هەیە لقی لە دەرەوەی کوردستان و لە هەموو شوێنێکیش هەبێت.

پەرەگرافی سێیەم

نیشانە

لۆگۆی ئەم ڕێکخراوە لە سێ ڕەنگی سەرەکی پێكدێت ( سەوزی کاڵ _ شینی کاڵ_ سپی )، کە نیشانەی ڕەنگی سروشت و ژیان و ئاشتین.



پەرەگرافی چوارەم

ئامانجەکانی ئەم ڕێکخراوە :

1.    کارکردن بۆ پاراستنی ژینگە وسروشت لە کوردستانی باشور کە سەرجەم سەرچاوەکانی ئاو و دارستان و خاکەکەی دەگرێتەوە، و پەرەپێدان و گەشەپێدان و پاراستنیان بەتایبەت سەرچاوەکانی ئاو.

2.    وشیارکردنەوەی جەماوەر لە بواری ژینگە وبڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیری ژینگەیی بۆ پاراستنی سامانی سروشتی و بەفێڕۆنەدانی، سازدانی هەڵمەتی وشیارکردنەوە لەبارەی پاك ڕاگرتنی شوێنە گشتیەکان و دوورخستنەوەی ئەگەری زیانبەخشین بە تەواوی ژینگە، بەگرتنەبەری ڕێ و چارەی جیاواز و لەبار بەتایبەت لە ڕێگای ڕاگەیاندن لە شێوەی بڵاوکراوە بۆ خوێندنەوە یا بەرنامەی ڕاستەوخۆ لە ڕادیۆ وکەناڵەکان.

3.    هاوبەشی وهاوکاری لەگەڵ کاربەدەست و وەزارەتەکانی دەوڵەت و دامەزراوەکانی تایبەت بە ژینگە لە پێناو پاراستنی داهاتەکانی سروشت.

4.    هاوکاریکردن لەگەڵ ئەو ڕێکخراو وئەو دەستە ناحکومیانەی لە بواری ژینگە وسامانی سروشتی کار دەکەن، بۆ پەرەپێدان و گەشەکردنی ئەو بەرنامە و ڕێگا چارەسەرەی بۆ پاراستنی ژینگە پەیرەو دەکرێن.

5.    برەودان بە نەخشەیەکی نوێ ئابووری بۆ دابینکردنی دواڕۆژی نەوەی داهاتوو ودەبێ پەرەپێدانی بواری ئابووری لەسەر بناغەی پاراستنی ژینگە و پاراستنی مافی نەوەکانی داهاتوو بێت.

6.    هەوڵدان بۆ دەستکەوتنی زانیاری و خشتەی پەیوەست بە بواری ژینگە و سامانی سروشتی بەبێ ڕێگر وگرفت وئاستەنگ وبوونی ئازادی بیروڕا و بەتایبەتی ئازادی لە بواری ڕاگەیاندن و ڕێگەدان بۆ وشیارکردنەوەی جەماوەر لە کۆمەڵگا ودەرخستنی ڕاستەکان لەبارەی داهاتی سروشتی وڵاتەوە.

7.    کارکردن بۆ بەستنی کۆڕ و کۆبوونەوە لەسەر ئاستی نەتەوەیی، کە ئامانجی چارەسەرکردنی کێشە ژینگەییە هەنوکەییەکان بێت.

8.    شیکردنەوەی پێشنیار و بۆچوونەکان و هەڵسەنگاندنیان بۆ دانانی پرۆژە ویاسا و ڕێسای تایبەت بۆ پاراستنی ژینگە و کارکردن بۆ پێشخستنی توێژینەوە ولێکۆڵینەوە لە بارەی بابەتە ژینگەییەکان و خستنەڕووی دەرئەنجامەکانی و پێشکەشکردنی بە لایەنە پەیوەندیدارەکان بۆ کارکردن لەسەری.

9.    هاوبەشی کردن لە دانانی پلان و بەرنامە و پرۆژە و چالاکی ژینگەیی لەنێوخۆدا، تەرخانکردنی بڕێك لە بودجە بۆ دابینکردنی پێداویستیەکانی پاراستنی ژینگە وەکو دەزگای تەکنەلۆژی مۆدێرن و یارمەتیدانی شارەزا و پسپۆری ژینگەیی لەو بوارەدا.



پەرەگرافی پێنجەم

دیدگا وبۆچوون وبنەماکانی کارکردنی ئەم ڕێکخراوە :

1.    وابەستەبوونی هەموو جومگەکانی کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری و سیاسی و ئابووری زۆریتر لەبوارەکانی دیکەی ژیانی مرۆڤ بەیەکترەوە، کە هەموو تەواوکەری یەکترن وپێکەوە کاریگەریان لەسەر ژیانی مرۆڤ و ژینگەکەی هەیە.

2.    پاراستنی هەموو پێکهاتەکانی سروشت لە کوردستان و جیهان بەگشتی، بە مرۆڤ وئاژەڵ و ڕوەكەوە، بە گیاندار و ناگیانەوە.

3.    هاوکاری وڕێکخستنی کارەکان لەگەڵ هەموو لایەنەکان، بۆ ڕێگرتن لە برسێتی و نەبوونی و پیسبوونی ژینگە.

4.    بەرژەوەندی گشتی دەکەوێتە ڕیزبەندی یەکەمی هەموو بەرژەوەندیەکانەوە.

5.    کارکردن بۆ دابینکردنی ژینگەیەکی پاك و تەندروست و پەرەپێدانی هۆکاری باشترکردنی و پاڵپشتکردنی بەرنامە وپلانی پاراستنی سروشت و دەرامەتەکانی و کەمردنەوەی هۆکارەکانی پیسبوونی ژینگە و گەیاندنی زیان بە دەوروپشت و بە ژینگەی جیهان بە گشتی.

6.    هەوڵدان بۆ سوودوەرگرتنی لۆژیکی وەبەرهەمهێنانی لەباری داهات وسامانە سروشتیەکان لە چوارچێوەیەکی ڕێگەپێدراودا و گرتنەبەری ڕێوشوێنی زانستی کە دۆستی ژینگە و سروشت بێت، کە بنەمای گەشەی بەردەوام و درێژخایەنی هەبێت و پلان و پرۆژەی سودمەندی هەبێت بەرامبەر ژینگە.

7.    پاراستنی دارستان و ئاژەڵ و ڕوەك و هەموو ئەو زیندەوەرانەی ترسی لەناوچوونیان هەیە، و هەموو ئەو ناوچە گردۆڵکە وشیو و دۆڵانەی کە زیندەوەر و وردە زیندەوەر تیایدا دەژین، و ببنە ناوچەیەکی پارێزراو بۆ نەوەکانی داهاتوو.

8.    وشیارکردنەوەی جەماوەر و ڕاهێنانیان لەسەر هەڵکردن لەگەڵ ژینگەیەکی دروست و نەگەیاندنی زیان بەدەوروپشتی خۆیان.

9.    ڕونکردنەوەی ئەو مەترسیانەی بەهۆی هەڕەشەی کارەساتە سروشتیەکانەوە ڕوودەدەن و هەوڵدان بۆ پشتبەستن بە تەکنەلۆژیای نوێ بۆ کەمکردنەوەی هۆکاری ئەو کارەساتانە.

10.                   هەوڵدان بۆ فەراهەمکردنی دیموکراتی و گەشەپێدان و دوورکەوتنەوە لە توندوتیژی نێو کۆمەڵگا، وابەستەبوون بە بنەما مرۆڤایەتیەکان و کارکردن لەسەر ڕیزگرتن لە مافی مرۆڤ و دادپەروەری کۆمەڵایەتی، کارکردن بۆ داکۆکیکردن لە ژینگە بەبێ پەیڕەکردنی ماف و دادپەروەی کۆمەڵایەتی ناکرێت، ئەمانەش بەردی بناغەی سەرەکی و فەلسەفەی زانستی ژینگەن.

.

پەرەگرافی شەشەم

مەرجەکانی بە ئەندام بوون و ڕێکاری کارکردن لەم ڕێکخراوە :

1.    هەر کەسێکی دانیشتووی کوردستان یا عیڕاق یا هەر دەوڵەتێکی ئەوروپی، بۆی هەیە ببێتە ئەندام لەم ڕێکخراوەدا، بێ جیاوازی لە ئاین و نەتەوە و ڕەگەز یا هەر جیاوازیەکی دیکە، بەمەرجێ تەمەنی سەرووی هەشدە ساڵ بێت.

2.    پاش پڕکردنەوەی فۆڕمی ئەندام بوون، پابەندی پەیڕەو و پرۆگرام و ئامانجەکانی ئەم ڕێکخراوە بێت و ئابوونەی دیاریکراوی خۆی بدات.

3.    ئەم ڕێکخراوە بۆ بەرژەوەندی تایبەتی خۆی قۆڕخ نەکات.

4.    خاوەن ڕەوشت و پێگەی باشی کۆمەڵایەتی بێت و هیچ تاوانێکی لەسەر نەسەپابێت

پەرەگرافی حەوتەم

ئەرك و مافی ئەندامێتی لەم ڕێکخراوەدا

یەکەم : مافەکانی ئەندام



1.    بەشداریکردن لە بەرنامە و کۆبوونەوە و کۆنگرەکانی ڕێکخراو وخستنەڕووی تێبینی و ڕەخنە و ڕاوبۆچوونەکان سەبارەت بە کارەکانی.

2.    لەکاتی نوێنەرایەتی ڕێکخراوەکەدا و بەشداری کردن لە کۆڕوکۆبوونەوەکاندا، دەبێ بە ناوی ڕێکخراوەوە قسە بکات و لە سنووری ئامانجەکانی نەچێتە دەرەوە.

3.    هەموو ئەندامێك مافی خۆپاڵاوتن و هەڵبژاردن و دەنگدانی دەبێت لەو ڕێکخراوەدا.

4.    هەموو ئەنندامێك مافی وازهێنانی هەیە پاش ئاگادارکردنەوەی ڕێکخراوەکە و دیاریکردنی هۆکارەکانی.

5.    لەکاتی تووشبوونی ئەندامێکی ڕێکخراوەکە بە هەر گرفتێك بەهۆی چالاکیە ژینگەییەکانیەوە، دەبێ لەلایەن ڕێکخراوەکەوە داکۆکی لێ بکرێت وببێتە جێ متمانەی کارەکانی ئەو ئەندامە.



ئەرکەکانی ئەندام

1.    دەبێ نمونەی پارێزەری ژینگە و سروشت بێت و بەبڕواوە کاری بۆ بکات.

2.    ڕۆڵی هەبێ لە چالاکیەکانی ڕێکخراوەکە بۆ پاراستنی مرۆڤ و ئاژەڵ و ژینگە و سروشت.

3.    هەر کەسێك بوو بە ئەندام و شێوازی پەیڕەوپرۆگرامەکەی قبوڵ کرد، دەبێ وابەستەی هەموو بڕیارێك بێت کە لە ڕێکخراوەکەوە دەردەچێت.

4.    دەبێ کار بکات بۆ خۆ وشیارکردنەوە و خۆ دەوڵەمەندکردن بە بنەمای پەروەردەی ژینگەیی لە پێناو پاراستنی ژینگە و سروشت و ماڤی مرۆڤ.

5.    پابەند بێت بە ئابوونەی ئەندامێتی لەو ڕێکخراوەدا.



پەرەگرافی هەشتەم

کۆتایی هاتن بە ئەندامێتی :

دەستەی بەڕێوەبەرایەتی ڕێکخراوەکە دەتوانێ ئەندامێتی هەر ئەندامێك کۆتایی پێ بهێنێ ئەگەر :

1.    ئەو ئەندامە بە پێی پەیڕەوپرۆگرامی ڕێکخراوەکە کار نەکات و پشت گوێی بخات.

2.    ئەگەر ئەو ئەندامە ڕەچاوی ڕەوشت و هەڵسوکەوتی شیاو نەکات و ببێتە ناوزڕاندنی ئەو ڕێکخراوە.

3.    هەڵەی گەورە بکات و ببێتە هۆی زیانی ڕاستەوخۆ بۆ ڕێکخراوەکە.

4.    پابەند نەبێت بە دانی ئابوونەی ئەندامێتی دیاریکراو.





پەرەگرافی نۆیەم

بەڕێوەبەڕایەتی ڕێکخراوەکە

بەڕێوەبەڕایەتی گشتی :

1.    بەڕێوەبەرایەتی گشتی پێکهاتووە لە سەرجەم ئەندامانی ڕێکخراوەکە، و بریتیە لە لوتکەی دەسەڵات و کۆبوونەوەکانی وەکو کۆنگرەی گشتی لە دوو ساڵ جارێك دەبەسترێت و، سەرۆکی ڕێکخراوەکە یا نوێنەرەکەی سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکان دەکات.

2.    دەستەی بەڕێوەبەرایەتی دەتوانێ داوای بەستنی کۆنگرە ی ڕێکخراوەکە بکات، بۆ دیاری کردنی :

·        میکانیزمی کارکردن و پەیڕەوی ناوخۆ و ئامانجەکانی ڕێکخراو.

·        هەڵبژاردنی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نوێ بۆ ڕێکخراوەکە.



پەرەگرافی دەیەم

دەستەی بەڕێوەبەرایەتی

یەکەم : پێکهاتەی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی و دەسەڵاتەکانی :-

دەستەی بەڕێوەبەرایەتی پێکهاتووە لە سەرکردایەتیەکی هاوبەش لە سەرۆك و هاوسەرۆك و دوو جێگری سرۆکایەتی و ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی کە لە پێنج کەس کەمتر نیە و لەو کەسانە بن کە خاوەنی توانان و شارەزان لە بواری ژینگە وکۆمەڵگای مەدەنی و لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی گشتیەوە بۆ ماوەی دوو ساڵ هەڵدەبژێررێن.

کار و دەسەڵاتی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی لەم خاڵانەی خوارەوەدا کۆدەبێتەوە :

1.    ڕەزامەندی لەسەر پێشنیاری ئەندامان و چالاکیەکانی ڕێکخراوەکە.

2.    پێشکەشکردنی پیشنیار و بۆچوونەکان بۆ هەموارکردنی پەیڕەوی ناوخۆی ڕێکخراوەکە، بۆ بەڕێوەبەرایەتی گشتی بۆ بڕیاردان لەسەری لە کاتی بەستنی کۆنگرەدا.

3.    جێبەجێکردنی بڕیارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی.

4.    بەڕێوەبەرایەتی گشتی دەسەڵاتی کردنەوەی نوسینگە و لقی نوێی ئەو ڕێکخراوەی هەیە لە کاتی پێویست و گونجاودا.

5.    بڕیاردان بۆ ئامادەکردنی پلانی ساڵانەی ڕێکخراو.

6.    پێداچوونەوە بە سرجەم ڕاپۆڕتە داراییەکان و هاوتاکردنی و پێشکەشکردنی بە دەستەی بەڕێوەبەرایەتی ڕێکخراوەکە.

7.    بەڕێوەبردنی دارایی ڕێکخراوەکە و وەرگرتنی ئابوونە و بەخشین و خەرجی بۆ پێداویستیەکانی ڕێکخراوەکە.

8.    جێبەجێکردنی بەرنامەی پرۆژەکان و سەرپەرشتیکردنی.

9.    بریاردان لەسەر داواکردنی وازهێنان لە کارکردن و ئەندامێتی لە لایەن ئەندامانی ڕێکخراوەکەوە.

دووەم / بڕیارەکانی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی :

1.    ئەو بڕیارانەی تایبەتن بە دەستەی بەڕێوەبەرایەتی و لە پەیڕەو وپرۆگرامدا هەن و بەدەنگدانی زۆربەی ئەندام جێگیر کراون.

2.    ئەو بڕیارانەی تایبەتن بە سەرۆکایەتی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی و هەردوو جێگرەکانی، بە پێی ئەو دەسەڵاتەی فەراهەم کراوە لە پەیڕەو و پرۆگرامدا دەدرێت، بەهەمان شێوە ئەو بڕیارانە بۆ سەرۆکی نوسینگە و لقەکانی دیکە دەدرێت لە وڵاتە جیاوازەکاندا.



سێیەم/ کۆبوونەوەکانی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی دەنگدان لەسەری :

     دەستەی بەڕێوەبەرایەتی مانگی جارێك کۆبوونەوە دەکات، بە داواکردنی لە لایەن سەرۆکەکەیەوە، و دەتوانرێ لەسەر داوای دوو لەسەر سێی ئەندامان کۆبوونەوەی هەنوکەیی بکرێت، لەکاتێکدا کە پێچەوانە نەبێت لەگەڵ پەیڕەوی ناوخۆ، بڕیارەکانیش بە ئامادەبوونی زۆربە دەدرێن.

چوارەم / دەسەڵاتەکانی سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی :-

1.    بانگەواز بۆ خولی کۆبوونەوە ئاسایی و نائاسایەکانی ڕێکخراو.

2.    ئەو ڕێکخراوە دەبێتە نوێنەر بەرامبەر لایەنە جیاوازە فەرمیەکانی حکومەت وەکو بەڕێوەبەرایەتیەکان و داد و هەروەها ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و دامەزراوەکانی کەرتی تایبەت و ئەوانیتر.

3.    پەیڕەوکردنی هەموو ئەو دەسەڵاتانەی دەستەی گشتی پێی دەسپێرێ.

4.    تخویل کردنی جێگرەکانی یا هەرکەسێکیتر بۆ ڕاپەڕاندنی هەندێ لە دەسەڵاتەکانی .

5.    جێگر کاری سەرۆکایەتی دەکات لەکاتی ئامادەنەبوونی سەرۆك و هاوسەرۆك.



پێنجەم / ماوەی کاری دەستەی بەڕێوەبەرایەتی

ماوەی بەڕێوەبەرایەتی دوو ساڵە، بە هەڵبژاردنی دەسەی نوێ، کاری دەستەی پێشوو کۆتایی دێت.



پەرەگرافی یازدەهەم

دارایی ڕێکخراوەکە :

یەکەم / سەرچاوەی داهاتەکانی ڕێکخراوەکە بریتیە لە :

1.    ئابوونەی بەئەندام بوون و ئابوونەی ساڵانە.

2.    ئەو بەخشینانەی لە لایەنە فەرمی و نافەرمیەکانەوە دەدرێت.

3.    ئەو بەخشینە ئازاد و بێ مەرجانەی لەلایەن ئەندامەکان و کەسانی دیکەوە پێشکەش دەکرێن.

4.    ئەو یارمەتی و بەخشینانەی لە ڕێکخراوە ئیقلیمی و دەوڵەتیەکانەوە وەردەگیرێن پاش ڕەزامەندی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی ڕێکخراو.



دووەم / ڕێکخراوەکە خاوەنی بەڕێوەبردن و دارایی سەربەخۆی خۆیەتی و کەسایەتی مۆڕاڵی خۆی هەیە.

سێیەم / دارایی ڕێکخراوەکە لە بانکێك یا زیاتر دەپارێزرێ کە دەستەی بەڕێوەبەرایەتی بە ڕەزامەندی سەرۆکەکەی، دیاری دەکات.

چوارەم / دەبێ ڕێکخراوەکە ئەو بڕە پارەیە لە پەڕاوی دارایی تایبەت و بەپێی ڕێوشوێنی ژمێریاری ئاسایی تۆمار بکات.



پەرەگرافی دوازدە

هەڵوەشانەوەی ڕێکخراوەکە :

ڕێکخراوەکە بە بڕیاری دوو لەسەر سێی ئەندامانی دەستەی گشتی هەڵدەوەشێتەوە، بە مەرجێك زۆربەی ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی ڕەزامەندی لەسەر بێت، پاشان داراییەکەی یەکلا دەکرێتەوە و هەر پارەیەك دەمێنێتەوە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەکە دیاری دەکات.

ئەم پەیڕەو وپرۆگرامە لە کۆنفرانسی سێیەمی ڕێکخراو بڕیاری لەسەر درا، کە لە ٤- ٦ /٣ / ٢٠١٦ دا کۆپنهاگنی پایتەختی دانیماركدا بەسترا،

مقالات

Default Image

المستقبل للدول غير المتقاعسة مناخياً

المصادقة على اتفاقية باريس حول تغيّر المناخ تؤشّر إلى عصر جديد، تحكمه قواعد مختلفة عما كان سائداً من قبل. قبل مؤتمر باريس العام الماضي، كان البعض يراهن على أن الاتفاق لن يحصل، والنتيجة كانت توقيع مئتي دولة، بما فيها الملوثان الأكبران الولايات المتحدة والصين.…

دستور اقليم كردستان باللغة الكردية

الإعلان العالمي لحقوق الإنسان

دستور اقليم كردستان باللغة العربية

Go to top