هێلان چیا.



ئەو هەرێما دهێتە ناڤکرن بوکا کوردستانێ ئەفرین یەک ژ جوانترین ھەرێمێن کوردستانێ یە،و ب تایبەتی ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ. ھەرێمەکە چیایی ب دار و بەر و چەم وسەر ئەرد و بن ئەرد دارستان و باخچەیان، ب سەیرانگەھ ب کارگەھ سامانا خوەزایی و ب چاندنیێ و ئاڤا خوە ناڤدار و دەولەمەندە ب پڕانیا وارێن کەڤنار پیروزە. دپڕانیا دەڤەران دە ب ناڤێ چیایێ کورمانج تێ ناسکرن.



دیرۆکا ئەفرینێ ڤەدگەرە دەما ھوری و میتانیان، ھەروھا ژی گەلەک جھێن دیرۆکییێن شارستانیێن کەڤن تێ دە ھەنە، ئەڤ ژی تێ ناسکرن کو گەلەک شارستانیان ل سەر ڤێ ھەرێمێ دەمێن جودا جودا دە دەستھلاتداری کرنە. شەرەفخانێ بەدلیسی د پرتووکا خوەیا “شەرەفنامە” دە بەحسا میرەکی ب ناڤێ ماند دکە. ماند، میرێ ھەرێما ئەنتاکیا بوویە، وێ دەمێ ھەرێما کلس و د ناڤ دە ئەفرین ژی گرێدایی ئەتناکیا بوویە. ژ خوە ھەیا دەستپێکا سەدسالا ٢٠ ان ژی ئەفرین ب ھەرێما کلسێ ڤە گرێدایی بوو، وسا بەردەوام کر ھەیا بەری شەرێ جیھانێیێ یەکەم دەست پێ بکە ھەرێما ئەفرینێ ژ ئالیێ ناڤەندا کلسێ ڤە دھاتە برێڤەبرن، لێ پشتی ھەلوەشینا دەولەتا ئۆسمانیان و ئاڤابوونا سووریێ، ھەرێما ئەفرینێ ژ ناڤەندا خوە قوت بوو و ب سەر دەولەتا سووری ڤە ھاتە بەردان. وسا ژی فەلەکا چیایێ کورمێنج، مینا کۆبانێ و جەزیرێ ب پارچەبوونێ ڤە روو بە روو ما و بوو بەشەک ژ رۆژاڤایێ کوردستانێ کو ژ داییکا مەزن باکورێ کوردستانێ ھاتیە قوتکرن. وسا ژی دیرۆکەک نوو دیرۆکەک ژ سیاسەتێن کەڤنەپەرەست و شۆڤینی و ئەرەبکرنا خاکا کوردی دەستپێکر.



ئەفرین ل ئالیێ هەری داوین یێ رۆژاڤایێ کوردستانێ یە، ل رۆژھلاتێ ئیسکەندەروونێ و دەریا سپی دکەڤە. خەتا ترێنێیا مەیدان ئەکبەزێ و کلسێ سینۆرێن وێیێن باکورن، و ژ ئالیێ رۆژاڤا ژی، چەمێ رەش ب ئەرەبی ژێ رە دبێژن (نھر الأسود) ، ژ ئالیێ رۆژھلات ژی، دەشتا ئەزازێیە و ژ ئالیێ باشور ڤە ژی، ھەرێما چیایێ سامعانێیە. ئەفرین ھەرێمەکە چیایییە. چیایێ ھەری بلند ل ئەفرینێ چیایێ ھاوارێیە(١٢٠٠/ م)یە. ھەر وھا چیایێ لێلوون و خاستیان ژی ھەنە. ل رەخ چیایێن بلند ھن دەشتێن فەرەھ ھەنە، وەک دەشتا جومێ و دەشتا ھەمقێ. د ھەرێما ئەفرینێ دە چەمێ ھەری ب ناڤ و دەنگ چەمێ ئەفرینێیە. ئەڤ چەم ژ باکورێ کوردستانێ دەردکەڤە و د ئەفرینێ رە دیسا دەرباسی ئاخا ترکیێ دبە و ل ئیسکەندەرونێ درژێتە دەریا سپی. فەرھبوونا ھەرێما ئەفرینێ ژ رۆژھلات ھەیا رۆژاڤا ٥٥ کلم و ژ باکور ھەیا باشوور ژی ٧٥ کلم. وسا ژی فەرەھبوونا گشتی نێزی ٣٨٥٠ کلم یانێ ٢% ژ گشتی فەرەھیا سوریێیە و ٠،٧ % ژ فەرەھیا کوردستانێیە.



ئەفرین ناڤەندا ھەرێمێیە وەک پایتەخت جھ دگرە و. ژ بلی ئەفرینێ شەش باژارۆک و ناڤچە ھەنە (شەرا ، بلبلێ ، رەجۆ ، مابەتا ، جندرێسێ، و شیێ). ل ئەفرینێ زێدەتری ٣٦٠ گوندی ھەنە، و ھەژمارا ئاکنجیێن ھەرێمێ دگەهە ٥٢٣ ٢٥٨ کەس ، ل گۆری ئامارا سالا ٢٠١٠ن، و ھەمی نشتەجیێن ھەرێمێ کوردن ، لێ پشتی قەیرانا سووری دەستپێکر و وەک کۆچبەری ل تەڤاھی سووریێ چێبوو، د ھەرێمێن کوردی و د ناڤ کوردان دە ژی چێبوو لەورە ھەرێما ئەفرینێ گەلەک وەلاتیێن ئەرەب ژ حەلەبێ و ھەرێمێن دن کرنە مێڤانێن خوە و ب تایبەت کەسێن ژ بەر شەر رەڤیانە.

ژ بلی دەولەمەندیا خوەزایییا چیایێ کورمانج، ھەرێم ژ ئالی بەرھەمێن دیرۆکی و بەرماھیێن شارستانیان ڤە ژی وەک خەزنەیەکی سەرڤەکرییە وەھا دیارە کو ل ھەرێمێ ژ سەد ھەزار سال ڤر ڤە ژیان ھەبوویە و ئەڤ خاک توو جار خالی نەمایە ل ھەرێمێ شارستانیا ھەری کەڤنارە کو ل پەی خوە بەرماھی ھشتیە هووری-میتانی نە وەک تێ زانین دەولەتا ھووری ژ بۆ پاراستنا ل ئەردیما کو حوکوم ئاژۆتیە کەلەیان ئاڤاکریە یەک ژ ڤان کەلەیان کەلا ھوورییە ئەڤ کەلە ٤٥ کیلۆمەترا دووری ئەفرینێیە، ئەڤ کەلە ھەرچەند ب ناڤێ ھووریان تێ ناسکرن و د دەما وان دە ھاتبە ئاڤاکرن ژی، د دەما مادۆپارسان و سەلۆکیدان دە ناڤ گوھەرتیە و ھاتیە تامیرکرن ل ھەرێمێ ھن بەرماھیێن ژ دەما مادۆ-پارسان ژی مانە ھەنە وەک میناک کەلا سیرۆس سیرۆس (جیرۆس) کو ناڤدانەکە یوونانیە، ناڤێ خوە ژ میرێ مەدی کۆرش ستاندیە

ھەروھا ھەبوونا چەم و ڕوبارێن ھەرێمێ بوونە سەدەم کو گەلەک پرێن گرانبھا ژی بێن ئاڤاکرن کو ھەبوونا وان ھەتا ئیرۆ ژی ددۆمە بەرھەمەکە کو ناڤوودەنگێ ئەفرینێ گھاندیە جیھانا خرستیانیێ ژی ئەزیز سیمۆنە ئەزیز سیمۆن کو د سالا ٣٦٣ان دە ل ئەدەنێ ھاتیێ ژیانێ و پشتی دەما خۆرتانیا خوە ل ئەفرینێ بجیھ بوویە ئیرۆ یەک ژ رەمزێن ئەفرینێیە کەلا سیمۆن ٢٠ کیلۆمەترە دوور باژارێ ئەفرینێیە ئاڤاھیا کو ئیرۆ وەک کەلا سیمۆنێ تێ ناسکرن د دەمێن پێشین دە تەنێ دێرەکی بوویە ئەڤ دێر د ئالەما سەویان دە یەک ژ دێرێن ھەری کەڤن و مەزنە د سالا ٩٧٠ یان دە د دەما بیزانسیان دە ژ بەر بالکێشیا وێ ل دۆرێ دوووارێن کەلەیەکی ھاتیە ئاڤاکرن و ئەڤدەر وەک باژارەکی مەزن بوویە و ل ھەرێمێ بویە یەک ژ ناڤەندا ئۆلا خرستیانی باژار ھنگێ ب ناڤێ تیلاسۆنیس ھاتیە ناسکرن یەک ژ بەرماھیێن ھووریان ل ھەرێمێ باژارێ ئەیندارایە ب کیلۆمەتران دووری ئەفرینێیە و ل سەریا چەمێ ئەفرینێ ئەیندارا ب ئەرەبی تێ واتەیا “چاڤێن دارا وەک تێ زانین دارا یەک ژ میرێ مادۆ-پارسان بوویە ژ ناڤ ئەڤ باژارێ کەڤنارێ چەمەکی بچووک و کاھنیەکی دھەرکە باژارێ کەڤنارە ٥ کیلۆمەترە دووری ئەفرینێ ل کێلەکا گوندێ چاڤدارایە.

-باژاڕێ زەیتونێ

ب گشتی ب گرێن بلند و چیایان ڤە خەملاندیە، ل رۆژاڤایێ کوردستانێ ھەرێما بلند تەنێ چیایێ کورمانجە، ئەڤ چیا زنجیرەیا رێزا چیایێن تۆرۆسە

بلنداھیان گرێن ھەرێمێ ل سەریا ١٠٠٠ مەترەیی نە

ل ئەفرینێ ناڤێن جوومێ، مەیدانکێ و کتێخێ سێ دەشت ھەنە

ل دەشتێن ئەفرینێ ژ بلی کشتووکالێ، لاورڤانی(ئاژەڵ) ژی تێ کەدی کرن ھەلبەت دەما ئەفرین تێ گۆتن زەیتوون تێ بیرا مرۆڤ

زەیتوونێن ھەرێمێ ناڤێ ئەفرینێ ب جیھانێ دانە ناسکرن

تایبەت گوتنەک مە پڕ بهیسەیە کو دبێژن کەچێن ئەفرینێ پڕ بەدەو و خوەشکن ژبەر باندورا گەش و هەوای و بەرهەمێن دارا زەیتونێ،

گەلێ ئەفرینێ ژ چاندنیێ پێکتێ. ل رەخ چاندنیێ، گەلێ ئەفرینێ ل باژارێن مەزن د کارێن جودا جودا دە دخەبتن. ب تایبەتی ژی د کارێن دروونگەھ(تەرزی) ئاڤاکرنا خانیان(ئینشاات) ... ھود. لێ دیسا ژی، چاندنی ژ بۆنا ئەفرینێ د ئاستا یەکەم دەیە. ب تایبەتی ژی چاندنیا دارێن زەیتوونێ. ئاخ، خاکنیگار و باھەوایێ ھەرێما ئەفرینێ ژ بۆنا چاندنا دارا زەیتوونێ گونجاوە.ل ھەرێمێ د ناڤبەرا ١٣ هەیا ١٨ ملیۆن دارێ زەیتوونێ ھەنە

ل گۆر لێکۆلینێن کو ل ھەرێمێ ھاتنە کرن، ھەبوونا دارێن زەیتوونێ ل ئەفرینێ دگەهە ١٢ ھەزار سال بەری زایینێ

زەیتوونێن ئەفرینێ ب قالیتە، ڤیتامین و مینەرالێن خوە د ناڤ میناکێن خوە دەیێن ھەری باش ھاتنە ھلبژارتن،

زەیتوون ھەم وەک خوە تێ فرۆتن و ھەم ژی، د کارگەھێن تایبەت دە ژێ زەیتێ د گڤێشن و ڤێ زەیتێ دفرۆشن. ژخوە سابونێن کوردی یێن پر باش ژی، ژ ڤان زەیتوونان ل ئەفرینێ تێن چێکرن و فرۆتن. ل رەخ دارێن زەیتوونێ، گەلەک دارێن دن ژی ھەنە وەک: ھەنار، سێڤ، ھلووک، کەرەز، چەفتەلی، مشمش، ھەژیر، توی، ھورمی، بیھۆک گویز و باھیڤ. ل رەخ چاندنیا داران، گەلەک چاندنیێن دەم سالی ژی ھەنە، وەک: گەنم، جەھ، شووفان، گارس، کونجی، بەرڤەرۆ، نیسک، نۆک، جۆلبان، تووتن، زەبەش (شووتی)، قاوین، شمام، فرنگی، باجانێن رەش، پیڤاز، سیر، کوندور، خیار، ئەنجوور، قەرنەبی، ئیسۆت، ترپ، بامی، فاسوولی، لۆپک و ھود. ئەڤ بەرھەمێن چاندنیێ تێرە ھەرێمێ دکن ویێن زێدە ژی، ژ تەڤایی باژارێن سوریێ یێن دن رە تێن فرۆتن. د ئالیێ ئاژال خوەدیکرنێ دە، د ئاستا تێرکرنا خوەمالی دە تێ کرن. ل ھن دەڤەران می، بزن، چێلەک، مریشک و مێشێن ھێنگڤ تێن خوەدیکرن. لێ خوەدیکرنا ئاژالان ل ڤێ ھەرێمێ ئەڤقاسی نە پێشکەتیە و ھەر رۆژ ب پاشڤە دچە. ھێژایی گۆتنێیە کو بەشەک ژ ئابۆریا ھەرێمێ ژ کارێن سەیرانگەھان (تۆریزیم) و خوارنگەھان تێ. لێ نھا تەنێ ل ھن دەڤەران ھەیە؛ و ب تایبەتی، ژ بۆ ھەوجەداریا مالێ. ھەر وسا ژی مریشک، قاز و وەردەک ھەنە. ھەسپ، بەرگیر، قانتر، کەر، چێل و جامووس ژی، ل ھن جھان، پەیدا دبن. خوەدیکرنا مێشێن ھنگڤ ژی بەرێ پر ھەبوو..



داگیرکەریا تورکیا و چەتەیێن وێ-

ب دەسپێکرنا ئۆپەرەسیۆنا ل دژی ئەفرین د ٢٠ ێ چلەیێ دە ژ ھێلا ئارتێشا ترکیێ و کۆمێن `یێن گرێدایی وێ، ھەرێم ژ ئالیێ ئابۆری ڤە زیان و ئاستەنگیێن مەزن ژیان کرن. ھەر وھا راستی ونداھیێن مادی و مانەوی ژی ھاتن. گەلێ ھەرێمێ مال و ملکێن خوە وندا کرن، ناسنامەیا دیرۆکا ئەفرینێ ھاتە تالانکرن و ھەبوونا پێکھاتەیان ھاتە بنپێکرن.



ژ دیرۆکا ١٨ێ ئادارێ و ڤر دە گەلێ ئەفرینێ ژ بەر داگرکەریا دەولەتا ترکیێ و کۆمێن یێن گرێدایی وێ بەرێ خوە دا دەرڤەیی ئەفرینێ. گەل ژ بەر زەخت و زۆرداریا کو ئارتێشا ترک ل سەر گوندێن کو دکەتن بن سەروەریا وان دە دکر. لەورا گەلێ ھەرێمێ بەرێ خوە دا کانتۆنا شەھبا و ھن گوندێن گرێدایی ناڤچەیا شێرەوا وەکە دێر جمێل و ئاقیبێ. ھەتا نھا ژی گەلێ ئەفرینێ و خوەزایا خوە ڤە راستی بنپێکرن و مافخوارنێ تێن.



دەولەتا ترک ل گۆری کو ھاتە خویاکرن ژ بلی ئارمانجێن لەشکەری و سیاسی، خوەستەکا گرتنا رێیا ئابۆرییا ھەرێمێ و ھەولدانا گھشتنا دەریا سپی.



رووبارا کانتۆنا ئەفرینێ دگەهیتە ٣ ھەزار و ٨٥

پشتی کو دەولەتا ترک ٢٠ ێ چلەیێ ل ئەفرینێ دەست ب ئێریشان کر و ١٨ێ ئادارێ ژی داگیر کر، ژ ھنگی ڤە ل ھەرێمێ ب رێک و پێک سووجێن ل دژی مرۆڤاھیێ تێن کرن.



رەژیما ئەنقەرەیێ و چەتەیێن وێ تەرۆرێ ل شێنیێن ھەرێمێ دکن. ب رێیا مالباتێن چەتەیانێن ژ دەڤەرێن دن ئانینە، دەمۆگرافیا ھەرێمێ دگوھەرینن، دەست داتینن سەر مال و ملکێن گەلێ خوە جھی، سڤیلان درەڤینن، ئێشکەنجەیێ ل وان دکن و ئینفاز دکن.

داگیرکەریا دەولەتا ترک و چەتەیێن وێ ل ئەفرینێ دەما حەملەیەکا تالان و دزینا شوونوارێن ئەفرینێ دانە دەستپێکرن. داگیرکەران گەلەک پارچەیێن شوونوارێن ئەفرینێ دەرباسی تورکیێ کرن و تونەکرنا کەڤنەشۆپیا مرۆڤاھییا ل ئەفرینێ ئارمانج کرن.کۆمکوژیێن ھەری قرێژ دەر ھەقێ وەلاتیێن سڤیل دە پێک ئانین. داگرکەران ھەر وھا گەلەک دەڤەرێن کەڤنار و دیرۆکییێن ھەرێمێ ھلوەشاندن.



گەلەک دەڤەرێن دیرۆکیێن ئەفرینێ د لیستەیا (UNESCO ) دە جھ گرتنە و ب ریا دەڤەران دیار دبە کو گەلەک شارستانی ل ھەرێما ئەفرینێ ھاتینە ئاڤاکرن. لێ تورکیا ھەول ددە ڤان دەڤەران ھلوەشینە و شوونوارێن وان ب دزە دا کو شارستانیێن ل ئەفرینێ نەیێن پشتراستکرن.



د ڤێ گوتارا خۆەدا ئەزێ ، ھەول بدم قۆناخێن دیرۆکییێن شارستانیێن د ھەرێما ئەفرینێ رە دەرباس بوونە ڤەبێژن و پشتی داگرکەریا تورکیایێ ل ھەرێمێ چ ب سەرێ ڤان دەڤەرێن دیرۆکی دە ھاتیە.



ھۆری کو ژ باڤپیرێن خوەیێن ھیتیک جوودا بوونە خوە وەکە ھۆری ب ناڤ کرن. ل گۆری شوونوارناس محەمەد نووری عەلۆ، ھۆریان تو جاری قەبوول نەکرن کو د بن دەستھلاتداریا تو ئالیان دە ژیان بکن و ژ بەر ڤێ یەکێ بەریا نێزی ٩ ھەزار سال بەرێ خوە دان ھەرێما ئەفرینێ. نووری پشتراست دکە کو وەلاتیێن رەسەنێن ھەرێما ئەفرینێ کوردن.

ئێزدی ل کانتۆنا ئەفرینێ ل ٢٢ گوندان ژیان دکن و ھەژمارا وەلاتیێن ئێزدییێن ئەفرینێ نێزی ٢٥ ھەزار کەسن. ل کانتۆنا ئەفرینێ ب سەدان مەزارێن ئۆلییێن ئێزدیان ھەنە و دیرۆکا ئاڤاکرنا وان ڤەدگەرە ب سەدسالان. لێ پشتی ئێریشا ئارتێشا ترکا داگرکەر گەلەک ژ ڤان مەزاران ھاتن ھلوەشاندن و کەڤانا پەرەستگەھەکە کەڤنار ل گوندێ کیمارێیێ گرێدایی ناڤچەیا شێرەوا کو دو تاوووس ل سەر ھاتبوون نەخشاندن دزیان.

د سەردەما رۆمانیان دە ئانکۆ د سەدسالێن دویەمین ھەتا پێنجەمین دە خرستیان ھاتنە ئەفرینێ و ل ڤر پەرەستگەھێن خوەیێن وەکە دێرا جۆلیانۆسا ل گوندێ بەرادێیا گرێدای ناڤچەیا شێرەوا ئاڤاکرنە. ئەڤ دێر کەڤنترینا جیھانێ دەیە و د سەدسالا چارەمین دە ھاتیە ئاڤاکرن. ل ڤر سپارتگەھا کەشە مار مارۆن ھەیە. دێرا کالووتێ و گەلەک دێرێن دنێن ھەرێمێ ل ھەرێمێ ھەر وھا گەلەک دێرێن بیزانسی، ئاڤاھی، گوڤاشگەھ و سپارتگەھێن کەڤنارێن سەردەما رۆمانی ھەنە.



ل گۆری شوونوارناسان ل گوندێ ئەلبیسکێیێ ناڤچەیا رەجۆیا ئەفرینێ دێرەکە نوو کو ڤەدگەرە سەدسلا دویەمین ھاتیە ڤەدیتن و دیوارێن وێ ب مۆزاییکێن ئۆردەک، کەو و تاوووس و سەوالێن وەکە ئاسکە و ھەسپان ھاتنە نەخشاندن.



مھەمەد ئەلۆ دیار دکە کو خرستیان بێتر ل چیایێ لێلوونا ئەفرینێ ب جھ بوونە و نیشانا ڤێ یەکێ ژی ھەژمارا دێرێن ل ڤی چیایێ نەیێن وەکە دێرا جۆلیانۆس و سپارتگەھا کەشە مار مارۆنن.



دێرا جۆلیانۆس و سپارتگەھا کەشە مار مارۆن ژ ئالیێ کۆمێن چەتە و ئارتێشا ترک ڤە راستی تۆپبارانێ ھاتن و پشتی داگرکەریا ھەرێمێ لەشکەرێ ترک و چەتەیان گەلەک پارچەیێن شوونوارییێن ڤان دەڤەران دزیان و بەر ب ترکیەیێ ڤە برن.



د سەردەما خەلیفەتا ئیسلامی ئومەر بن ئەل-خەتاب دە ئۆلا ئیسلامی ل رۆژھلاتا ناڤین بەلاڤ بوو. ئارتێشا ئیسلامی ب پێشەنگتیا خالد بن ئەل-وەلید د سالا ٦٣٦ ان دە سووریەیێ دخە بن سەروەریا خوە و دیرۆکا ئیسلامی ل ھەرێما ئەفرینێ ژ ڤر ڤە دەست پێ دکە.



یەک ژ مەزارێن پیرۆزێن ھەرێما ئەفرینێ ل گوندێ مەشالێیێ ناڤچەیا شەرا یا ئەفرینێیە. ئەڤ مەزار ل با وەلاتیێن کوردێن ئێزدی و ئیسلامی پیرۆزە. لێ پشتی داگرکەریا ھەرێمێ لەشکەرێن ترک و کۆمێن چەتە ئەڤ مەزار تالان کرن و ھەموو دارێن د ناڤا مەزارێ و دەردۆرا وێ دە نە شەوتاندن.



مەزارێ شێخ زەیدا ئیسلامی د باژارێ ئەفرینێ دەیە و داگرکەران د ١٨ ێ گولانا بۆری دە خرابکرن و شەوتاندن.



د ١٦ێ حزێرانا بۆری دە ژی داگرکەران سپارتگەھا شێخمووسایێ ئیسلامی ل گوندێ گەواندایا ناڤچەیا رەجۆ کو دیرۆکا وێ ڤەدگەرە سالا ١٨٨٢عان تالان و خرابکرن.

ل گوندێ مسکێیێ ناڤچەیا جندرێسێ ژی داگرکەران ئالیەکی مەزارا شێخ مھەمەد کو دیرۆکا وێ ڤەدگەرە سەدسالا ١٦ مین خرابکرن. چەتەیان ژی گۆرێن کەڤنار کۆلاندن.

کۆمێن چەتە ب ڤان دەستدرێژیێن خوە ل دەڤەرێن کەڤنارێن ھەرێمێ ھەول ددن زێر و شوونوارێن کەڤنار ببینن و ل ترکیەیێ بفرۆشن.

دیسان وەلاتیێن ژ پێکھاتەیا ئەرەبێن ل ئەفرینێ ژیان دکن نێزی ١٤٠٠ مالباتن و پرانیا وان ل ناڤچەیا جندرێسێ ژیان دکن. ئەرەبێن ل ئەفرینێ گرێدایی ئەشیرێن ئومێرات، ئجێل، بۆبەتۆش، بۆبەنا و بۆ ئاسی نە.



د سالێن ئالۆزیا سووریەیێ دە گەلەک مالباتێن دنێن ئەرەب ژ سەرانسەری سووریایێ بەرێ خوە دان ئەفرینێ و د باژێر دە ب جھ بوون. د ئەنجامێ دە رێژەیا پێکھاتەیا ئەرەب دەرکەت %١٥.



ژ دەستپێکا ئالۆزیا سووریایێ ڤە ١٦ ھەزار پارچەیێن شوونواران ھاتنە دزین، ئارتێشا ترک و چەتەیێن گرێدایی وێ ب ھەڤکاریا ھن کارسازێن ترک د بن چاڤدێریا ئستخباراتا ترکیایێ دە ل سووریەیێ ل شوونواران گەریان و بێتری ١٦ ھەزار پارچەیێن دیرۆکییێن شوونوارێن ئەفرینێ دزیان. ل گۆری برێڤەبەرێ گشتییێ شوونوار و مووزەیێن سووریەیێ مەھموود مھەمەد ژ ئاژانسێن ناڤنەتەوی رە راگھاند کو ئەڤان پارچەیێن شوونواران نھا د کاریگەریا شوونوارێن ترکیایێ دە ھاتنە بجھکرن. محەمەد دا زانین کو مووزەیێن ناڤنەتەوی ژی ھن پارچەیێن شوونوارانێن سووریایێ ب ریا بازرگانێن پارچەیێن شوونواران وەرگرتنە.د سووریێ دا پێتری ٤٥٠٠ دەڤەرێن کەڤنار د داویا سەدسالا بۆری دە ھاتنە ڤەدیتن و ژ دەستپێکا ئالۆزیا سووریایێ ڤە پرانیا ڤان دەڤەران راستی تالانێ ھاتنە.

تورکیا ھەڤپەیمانا لاھایا پاراستنا شوونواران پاشگوھ دکە، ل گۆری ھەڤپەیمانا لاھایا پاراستنا چاند و دیرۆکێ د دەمێن شەرێن چەکدار دا کو د ١٤ ێ گولانا ١٩٥٤ان دە ھاتیە ئیمزاکرن، دڤێ ملکێن چاندی ب ھەموو جوورەیێن وان بێنە پاراستن، وەکە ئاڤاھی، پارچەیێن ھونەری یان دیرۆکی، ئۆلی یان مرۆڤاھی و دەڤەرێن دیرۆکی و شوونواران.

د ھەڤپەیمانێ بەندەکە تایبەت ب رەوشێن داگرکەریێ ھەیە، ئانکۆ بەندا پێنجەمین کو رەوشا داگیرکەریا تورکیایێ ل ئەفرینێ دگرە ناڤا خوە. د ڤێ بەندێ دە وھا تێ گۆتن: “ئالیێن کو بەشەکی ژ ئاخا ئالیەکی دن داگر دکن، دڤێ ملکێن چاندی و کەڤنەشۆپیا ڤێ دەڤەرا داگرکری بپارێزن.”

لێ تشتا کو ل ئەفرینێ روو ددە پشتراست دکە کو ئارتێشا ترکا داگرکەر و کۆمێن چەتەیێن گرێدایی وێ ڤێ ھەڤپەیمانێ پاشگوھ دکن و دەڤەرێن کەڤنار و شوونوارێن ھەرێمێ ھلدوەشینن و تالان دکەن.



-وەڵاتپارێزیا گەل و پارتیێن ئەفرینێ



گەلێ ئەفرینێ ب خەبات و وەلاتپارێزیا خوە ب ناڤ و دەنگە. و د رووپەلێن دیرۆکێ دە وەلاتپارێزیا وان و تەکۆشینا وان ل دژی زۆرداریێ خویایە، و ژ دەستپێکا دامەزراندنا تەڤگەرا رێزانی یا کوردی ل کوردستانا سووریێ و ب پێشەنگیا پارتیا دیمۆکراتا پێشڤەروویا کورد ل سووریێ گەلێ ئەفرینێ د زووترین دەم دە تەڤلی خەباتا رێزانی بوون، و د دەمەکە کورت دە شاخێن رێخستنا پارتیێ ل سەرانسەری کورداخێ بەلاڤ بوو، لەورە ھەردو ئەندەزیارێن پارتیا مە ھەڤالێ حەمید و ھەڤالێ رەشید دبێژن دەستپێکا تەڤگەرا رێزانیا کوردی ژ چیایێ کورمێنج ژ ئەفرینێ دەستپێکریە، و ئەڤ خالا زێدەتر خویا دبە د بریارا سەرکردایەتیا پارتیێ دە ب ڤێخستنا ئاگرێ نەورۆزێ ل سێ سەد و شێست گوندی ئەفرینێ دا کو ئستخباراتێن عبدالحمید سراج زانبن کو ھەبوونا گەلێ کورد و تەڤگەرا نەتەوییا کوردی نە تەنێ ل جزیرێیە، لێ ژ وێ زێدەتر ل کورداخێیە ژی، گەلێ ئەفرینێ تو جاری ژ خەباتا نەتەوی و بەرەڤانیا د بەر وەلێت دە خوە نەدایە پاش، لێ بەلێ ھەردەم ب قەھرەمانە خەباتا خوە بەردەوام کریە، ھەر وھا تو جاری گەلێ ئەفرینێ سیاسەتێن عەرەبکرن و تونەکرنا کوردان ل سەر خوە نەپەژراندیە و ھەردەم ژ بۆ دۆزا گەلێ خۆە و پاراستنا خاکا کوردی ل ھەمبەری دەستھلاتدارێن شۆڤینییێن ئەرەب سەری ھلدایە و خەباتەکە بێ ھەمپا کریە.



چاندا نەتەوییا کوردستانی د ناڤ تەڤاھی کوردێن کوردستانا ڕۆژئاڤا دە بلندە، و ب تایبەتی کوردێن ئەفرینێ د خەباتا خوە دە بێتر گرانیێ ددن چاندا کوردستانی، و ب ھشمەندی خەباتا و تەکۆشینا خوە دکن.لەورە د سەدسالا ٢٠ ان دە، دەما پارتیا کارکەرێن کوردستانێ پ ك ك، دەرباسی کوردستانا رۆژاڤا بوو، پێتر د ناڤا گەلێ ئەفرینێ دە جھ گرتن، و چیایێ کورمێنج ھەمبێزا خوە ژ شەرڤانێن کورد رە ڤەکر.،و ب سەدان ژ کەچ و خۆرتێن خوە کرن قوربانی ڤێ شۆرەشێ ژ بۆ ئازادی و دیموکراتیا کوردستانێ.و ب ھاتنا بایێ ئازادیێ ل رۆژھلاتا ناڤین و شۆرەشا سووری دەستپێکر ملەتێ کورد پێشەنگ بوو د ڤێ شۆرەشێ دە و د ھەمی چالاکیان دە،و د وێ دەمێ دە تەڤگەرا ئازادیخوازا کورد خەباتەکە گران دامەزراندن دەستەیا بلند دامەزراندن، وێ بریارێ ھێڤیێن گەلێ مە بلند کرن، و د دیرۆکا ھەرێما ئەفرینێ دە بالکێشترین و خوەشترین رۆژ ئەو بوو، رۆژا ملەتێ مە ب سەد ھەزاران ژ گوندێن جوان داکەتن کۆلانێن ئەفرینێ، ب لیلیێن دایکان و نالینێن پارتیزان و شەرڤانان و ب ھاوارا زارۆکێن کورداخێ قیریان. هەری داوی دە ژ بوی کو روژئاڤایێ کوردستانێ د ئالیێ رێڤەبرنێ و لەشکەریدا کاریبو بالا تەڤ جیهانێ ژ بخوە راکێشە کو دەمەکی دە دناڤبەرا دوو جەمسەرێن زلهێزێن جیهانێ ژی سیاسەت د دا مەشاندن ڤێ یەکێ روژ ب روژ ترکیا دناڤا گەفێن خوە دا ل هەمبەری گەلێ کورد ل سەر خەتێ سنوری توشی خوسارەتیێ د بوو دناڤخوەیا ترکیێ ژی در ئوپزسیونێ پارتا دەستهەلاتا ئەردوگانی داد و گەشەپێدان توشی نە رەحەتیێ کربو نەخاسمە پروسێسا هەلبژارتنان ژی ل هەمبەری پارتا ئەردوگان بوو لەوان ژی ترکیا نەخاسم شەخسێ ئەردوگان ب خوە چوك دانین، ژ بوی کو روسیا ئیران سوریا گلوپا کەسك ژێرا هەلکە دا کو ب ئالیکاریا گروپێن توند رەو مینا بیلاد شام، ئەحرار شام ، جەبهەت نوسرا ، ئارتێشا ئازادا سوری و ب دەهان کەتیبە و گروپێن دن ئێرشی عەفرینێ بکە ژ بوی وێ یەکێ کو رێ ل هەمبەری نەخشەیێ کوردان ئانکو خەتێ کوردا ب هەڤکاریا ئەمریکا ب دەت گرتن ژ بوی دەریا سپی کو کورد ژ هەژمونا خوە داکەڤن و ئێدی بالا جیهانێ ل هەمبەری روژئاڤایێ کوردستانێ وەرە گوهارتن، د راستیدە نەخشەیێ عەفرینێ ژی خەتێ ئەمریکا دا نە بو ژ بوی وێ یەکێ ژی چەند مەها بەریا وەخت نێرینا خوە دا بو گوهارتن سەنگەرێ بەرخوەدانێ بەر ب رەقا و دێرەزورێ ب دەن مەشاندن هەیا ب گەهە سێ گوشەیا سوریا، عیراق، ئوردن، ژ بوی وێ یەکێ کو جهێن ستراتیژی یێن تەرورێ کونترول بکەن مینا رەقا و دێرەزور ، ترکیا ژی ب هەڤپەیمانێن خوەرا تەنا ب مینە و نێرینێن ترکیا ل هەمبەری ئەمریکا زەلال تر ب بن هەیا ئارامیا سوریا و بریارا نێڤ نەتەوی جی دگرە، ئیرو ژ بوی تەڤ گەلان و رایا گشتی خویا بو کو ترکیا مینا داگیرکەر تێ حەساب کرن و ب تەنا سەرێ خوە ترکیا نکارە دیموگرافیا دەڤەرێ ب گوهرە ژ بەرکو باب کالێن وان یێن ئوسمانلی شاهدێ وێ یەکێنە ۵۸ روژ بەرخوەدان ل هەمبەری حەفتەم هێزا لەشکەری ل جیهانێ ژ ئالیێ گەلێ کورد ل ئەفرینێ ب گشتی و ستراتیژیەتا ئەفرینێ ژ بوی گەلێ کورد ڤێ بەرخوەدانێ دە ئەو یەك ئانی زمان ئەگەر تەنێ هن رێکخراوێن مافێ مروڤی ل سەر خەت بان قەت ترکیا ب هەموو گروپ و ئالیکار و چەکێ خوە یێ هەری خورت و پێشکەتی نەدکاری یەك مەتر بکەڤە ناڤا ئاخا ئەفرینێ لێ ب راستی ژی

ل وێ دەمێ جیهان تەڤدا کەر و لال ب بوو ژ پێخەمەت بەرژەوەندیێن خوە یێن ئابوری کو ب وی قاسێ ترکیا ئەو هەموو نەهامەتی دەرحەق سڤیلان کرین ل ئەفرینێ دگەل دەهبە و درندەیان کربا جیهان وێ تەڤ هاتبا دەنگ و گوتبا نابە درندە ژ ناڤ بچن دڤێ کو توڤێ وان هنەکێ ب مینە، کوردان ژی ب هەزاران بەرخۆەدێر و پاکڕەوان کرن قوربانی خەتا مروڤاتیێ و دیروکا ئەفرینێ ژ بوی کو دڤیا بێژە جیهانێ تەڤایێ ئەم ل خەتێ مروڤاتیێ د مەشین ئەفرین ژی وەکە کانتون ژ بوی مە پر ستراتیژیە هەم ب خوەزایا خوە هەم ب گەلێ خوە هەم ب جوگرافیا خوە، لەوان ژی گەلێ عەفرینێ د سەریدا تەڤدا ل قادەیان بون و د گوتە ترکیا ئەم ل ڤر بوینە ل ڤر د مرین ، پێکڤە ژیان ل ناڤا ڤێ خوەزایێ جوانە کرێت نەکەن لێ وەك مە د سەریدە خویا کری ترکیا ب ئالیکاریا هەڤالبەندێن خوە دەست ب تالانکرنێ و قەتلکرنێ و هێرشکرنێ کر هینا د سەریدە نیەتا وان دزین و تالان کرن بو،                            

-شینی و خوازایا ئەفرینێ

د ھەمان دەمێ دە ئێریش ل چاڤکانیێن دەبارێیێن شێنیێن ھەرێما ئەفرینێ و خوەزایا ھەرێمێ تێن کرن.



ب تایبەتی، زەیتوونێن ئەفرینێ تێن تالانکرن کو یەک ژ چاڤکانیێن بنگەھینێن دەبارێیە. دارێن زەیتوونان تێن بڕین و زەیتوونێن وێ ژی تێن دزین.



بەریا نھا ئەشکەرە ب بوو کو رژێما ئەنقەرەیێ ب چەتەیان رە ل ھەڤ کریە و پلان کریە کو دەولەمەندیێن ھەرێمێ ل وەلاتێن ھەرێمێ و وەلاتێن ئەورۆپایێ بفرۆشن.

ھەری داوی چاڤکانیەک ژ ئەفرینێ ب رێیا تەلەفۆنێ دیمەن کشاند بوو. د ڤی دیمەنی دە تێ دیتن دارێن ھەرێمێ چاوا تێن راکرن و تالانکرن.

کریارێ تالانا خوەزایا ئەفرینێ رەژیما ئەنقەرەیێیە. جھ، ھەرێما ماسەکایا ناڤچەیا راجۆیە. د دیمەن دە تێ دیتن بێ دارێن زەیتوونێ ب رێیا دۆزەران ژ بنی ڤە چاوا تێن راکرن هەروەها ل گەر گوتنا خوەدیێن گوندەوارێن ئەفرینێ ب هێجەتا برجی بونا جەنگێ و کینا جەنگێ روبارێن د ئاخا ئەفرینێ را د مەشیان دەرمان د دان ژ بوی کو ماسی و گیاندارێن دن یێن ناڤا روبارا ژ ناڤ بچن.



ئێریشێن ڕژێما ئەنقەرەیێ نە تەنێ ل دژی سڤیلان و بنەسازیا جھ و وارێ سڤیلانە. ب هێجەتا جەنگێ دەولەتا تورک پڕ بنپێکاریێن دیموگرافی و مروڤی خۆەزایی کرن، دیسان ب ڤان کرنێن خوە ل دژی کەڤنەشۆپیا چاندییا ئەفرینێ ھەول ددە ناسنامەیا کوردی ل ئەفرینێ تونە بکە و دیسا دەولەتەکا ئوسمانی ل ور جهی بگرە لێ ئەم نا بێژن سوپاس کو ترکیێ ئەفرین داگیر کری لێ ئەمێ بێژن ئەڤ میناکا ترکیا و کومێن ب سەر ترکیا ل ئەفرین دای خویا بوو قەد ترکیا نکارە هەڤ دوو ژیانێ چێبکە و نەتەوێن دن قەبول بکە، لڤر هن پرس تێن هولێ؟ گەلو رەوشا ئەفرینێ بەریا نها ئارامتر و جوانتر بو ژ هەمو رویەکی ڤە یان پشتی داگیر کاریا ترکیا، گەلو کومێن ب سەر ترکیێ دکارن ژ غەیری مریشك دزینێ و تالانکرنێ رێڤەبرنێ بکەن، کو دەمەکی دە د گوو ئەمێ دەڤەرێن ئارام ژێ دروستکرین، گەلو ئەوان کاری شارستانیەتێ ب پارێزن یان گەلو ئەو کارین ژ چارچوڤێ دلێنی(عاتیفا) ئولی خوە دەربینن؟.

 

مقالات

Default Image

المستقبل للدول غير المتقاعسة مناخياً

المصادقة على اتفاقية باريس حول تغيّر المناخ تؤشّر إلى عصر جديد، تحكمه قواعد مختلفة عما كان سائداً من قبل. قبل مؤتمر باريس العام الماضي، كان البعض يراهن على أن الاتفاق لن يحصل، والنتيجة كانت توقيع مئتي دولة، بما فيها الملوثان الأكبران الولايات المتحدة والصين.…

دستور اقليم كردستان باللغة الكردية

الإعلان العالمي لحقوق الإنسان

دستور اقليم كردستان باللغة العربية

Go to top